بیزینس پلن سایت یکی از مهم‌ترین ابزارهایی است که پیش از شروع فعالیت یک وب‌سایت باید تهیه شود. بیزینس پلن در واقع نقشه راهی است که مشخص می‌کند سایت قرار است با چه هدفی راه‌اندازی شود، چه مخاطبانی داشته باشد، چگونه درآمد ایجاد کند و برای رسیدن به اهداف خود از چه روش‌هایی استفاده کند.
در این جلسه از دوره آموزش سئو سئوماتیک، یاد می‌گیریم چگونه برای یک سایت بیزینس پلن طراحی کنیم و قبل از شروع فعالیت، مسیر رشد آن را مشخص کنیم. همچنین درباره جذب ترافیک سایت در ۳ ماه و روش‌هایی صحبت می‌کنیم که می‌توانند کمک کنند سایت از همان ماه‌های ابتدایی وارد چرخه جذب مخاطب و درآمدزایی شود.
اگر بدون برنامه سایت خود را راه‌اندازی کنیم، ممکن است زمان و هزینه زیادی صرف تولید محتوا، تبلیغات، طراحی، هاست و دامنه شود؛ بدون اینکه بدانیم این فعالیت‌ها دقیقاً قرار است ما را به چه هدفی برسانند. بنابراین در این جلسه تلاش می‌کنیم نگاه خود را از «فقط راه‌اندازی یک سایت» به «ساخت یک کسب‌وکار آنلاین هدفمند» تغییر دهیم.
بیزینس پلن سایت چیست و چرا قبل از راه‌اندازی سایت اهمیت دارد؟
بیزینس پلن سایت یا طرح کسب‌وکار سایت، سندی است که در آن مسیر کلی فعالیت یک وب‌سایت مشخص می‌شود. در این سند باید بدانیم سایت برای چه هدفی ایجاد می‌شود، مشتری آن چه کسی است، چه محصول یا خدمتی ارائه می‌کند، رقبای آن چه کسانی هستند و چگونه قرار است به درآمد برسد. داشتن بیزینس پلن به این معنا نیست که همه اتفاقات آینده را دقیقاً پیش‌بینی کنیم؛ بلکه هدف این است که پیش از شروع، یک نقشه اولیه داشته باشیم و در طول مسیر بتوانیم آن را اصلاح کنیم.
بیزینس پلن چه مشکلاتی را از ابتدای کار کاهش می‌دهد؟
یکی از مهم‌ترین مزایای بیزینس پلن، جلوگیری از اتلاف وقت و هزینه است. برای مثال، اگر بدون برنامه یک سایت ایجاد کنیم، ممکن است ابتدا دامنه و هاست خریداری کنیم، سپس طراحی سایت را انجام دهیم و بعد تازه به این فکر کنیم که قرار است چه محصولی بفروشیم یا چه مخاطبی را جذب کنیم. در مقابل، بیزینس پلن باعث می‌شود از ابتدا هدف مشخص باشد. همچنین هزینه‌های جاری مانند هاست، دامنه، تولید محتوا و تبلیغات با آگاهی بیشتری انجام می‌شوند .بیزینس پلن همچنین از هدررفت سرمایه در تبلیغات جلوگیری می‌کند؛ زیرا قبل از تبلیغ مشخص می‌کنیم قرار است چه مخاطبی را جذب کنیم و تبلیغات باید چه نتیجه‌ای ایجاد کند.
اجزای اصلی بیزینس پلن سایت را چگونه مشخص کنیم؟
برای نوشتن یک بیزینس پلن کاربردی، ابتدا باید چند سؤال اساسی درباره کسب‌وکار پاسخ داده شود. این سؤال‌ها کمک می‌کنند تصویر روشنی از سایت و مسیر آینده آن داشته باشیم.
تحلیل بازار و بررسی رقبا
تحلیل رقبا یعنی بررسی سایت‌ها و کسب‌وکارهایی که در حوزه مشابه فعالیت می‌کنند. در این مرحله باید ببینیم رقبای ما چه محصول یا خدمتی ارائه می‌کنند، چه نقاط قوتی دارند و در چه بخش‌هایی می‌توانیم عملکرد بهتری داشته باشیم.برای مثال، اگر قصد راه‌اندازی یک فروشگاه اینترنتی کتاب را داریم، نباید فقط به طراحی سایت خودمان توجه کنیم. باید بررسی کنیم رقبای ما چه محصولاتی دارند، چگونه محتوا تولید می‌کنند، از چه کلمات کلیدی استفاده می‌کنند و چه مزیتی برای مشتری ایجاد کرده‌اند.هدف از تحلیل رقبا کپی‌برداری نیست؛ بلکه پیدا کردن فرصت‌هایی است که بتوانیم از طریق آن‌ها جایگاه متفاوتی برای سایت ایجاد کنیم.
تعیین هدف پروژه
بعد از شناخت بازار، باید مشخص کنیم سایت دقیقاً چه هدفی دارد. هدف می‌تواند افزایش فروش، جذب مشتری، افزایش لید، برندسازی یا افزایش ترافیک باشد.برای نمونه، هدف یک سایت فروش کتاب می‌تواند افزایش فروش باشد؛ اما برای رسیدن به این هدف، اهداف کوچک‌تری مانند افزایش بازدید صفحات محصولات، جذب کاربران از گوگل و افزایش تعداد مشتریان نیز تعریف می‌شوند.هدف باید قابل اندازه‌گیری و دارای بازه زمانی مشخص باشد. عبارت «می‌خواهیم سایت موفق شود» هدف مناسبی نیست؛ اما «می‌خواهیم طی سه ماه ترافیک مرتبط سایت را افزایش دهیم» هدف مشخص‌تری است.
تعریف پرسونای مشتری
پرسونای مشتری یعنی تصویری مشخص و قابل‌درک از مشتری هدف. در این بخش باید بدانیم مخاطب ما چه کسی است، چه نیازی دارد و چرا باید از ما خرید کند.برای مثال، اگر سایت مربوط به فروش تجهیزات ورزشی باشد، باید مشخص کنیم مشتریان اصلی چه افرادی هستند، چه محصولاتی نیاز دارند، چه عواملی روی تصمیم خرید آن‌ها تأثیر می‌گذارد و چه محتوایی برایشان جذاب است.شناخت دقیق مخاطب باعث می‌شود هم تولید محتوا و هم تبلیغات هدفمندتر انجام شوند.
تعیین مدل درآمدی سایت
مدل درآمدی مشخص می‌کند سایت چگونه قرار است پول ایجاد کند. درآمد می‌تواند از فروش محصول، ارائه خدمات، دریافت اشتراک، تبلیغات یا ترکیبی از چند روش ایجاد شود.برای مثال، یک سایت آموزشی می‌تواند از فروش دوره درآمد داشته باشد، در حالی که یک سایت خدماتی ممکن است از دریافت هزینه برای ارائه خدمات درآمدزایی کند.مشخص کردن منبع اصلی درآمد باعث می‌شود سایر بخش‌های بیزینس پلن نیز در همان مسیر طراحی شوند.
اصول انتخاب نام و برندسازی برای سایت
پس از مشخص شدن ایده و مدل کسب‌وکار، انتخاب نام برند اهمیت زیادی پیدا می‌کند. برند همان هویتی است که کسب‌وکار با آن در ذهن مخاطب شناخته می‌شود.
نام برند باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟
نام مناسب بهتر است ساده، کوتاه و قابل به‌خاطر سپردن باشد. همچنین نام باید ارتباط معنایی مناسبی با فعالیت کسب‌وکار داشته باشد و بتواند مفهوم یا حس موردنظر برند را منتقل کند .یکی دیگر از نکات مهم، امکان استفاده از نام در فضای دیجیتال است. اگر نامی انتخاب کنیم که قبلا توسط کسب‌وکار دیگری استفاده شده باشد، ایجاد هویت یکپارچه برای برند دشوار خواهد شد. برای مثال، اگر یک سایت در حوزه تجهیزات ورزشی فعالیت می‌کند، نامی که حس انرژی، قدرت و حرکت را منتقل کند می‌تواند انتخاب مناسبی باشد.
شروع برندسازی بعد از انتخاب نام
بعد از انتخاب نام، باید هویت بصری اولیه برند مشخص شود. هویت بصری مجموعه عناصر ظاهری مانند لوگو، رنگ‌های سازمانی و سبک طراحی است که باعث می‌شود مخاطب برند را راحت‌تر تشخیص دهد.همچنین داستان برند باید با فعالیت سایت هماهنگ باشد و پیام یکسانی در سایت، محتوا و شبکه‌های اجتماعی منتقل شود.
خرید دامنه و ثبت دامنه در سامانه ایرنیک
یکی از مراحل عملی راه‌اندازی سایت، انتخاب و ثبت دامنه است. دامنه همان آدرس اینترنتی سایت است که کاربران برای ورود به وب‌سایت از آن استفاده می‌کنند. برای دامنه‌های ملی .ir، ثبت و مدیریت دامنه از طریق سامانه ایرنیک (IRNIC) انجام می‌شود.
مراحل کلی ثبت دامنه ir
در ابتدا باید در سامانه ایرنیک یک حساب کاربری ایجاد شود. سپس دامنه مناسب با توجه به نام برند و بیزینس پلن انتخاب می‌شود .در این مرحله باید بررسی کنیم دامنه موردنظر قبلا توسط فرد دیگری ثبت نشده باشد. همچنین بهتر است دامنه با نام برند هماهنگ باشد تا کاربر بتواند ارتباط میان نام کسب‌وکار و آدرس سایت را به‌سادگی متوجه شود .برای مثال، اگر نام برند «کتابینو» باشد، دامنه‌ای مانند ketabino.ir می‌تواند انتخاب مناسبی باشد؛ البته قبل از ثبت باید آزاد بودن آن بررسی شود.
چگونه برای ۳ ماه اول سایت برنامه جذب ترافیک داشته باشیم؟
بعد از راه‌اندازی سایت، یکی از مهم‌ترین چالش‌ها جذب ترافیک است. ترافیک به تعداد و جریان ورود کاربران به سایت گفته می‌شود .نکته مهم این است که نباید انتظار داشته باشیم سایت تازه‌راه‌اندازی‌شده از همان روزهای اول فقط از طریق گوگل حجم زیادی از ترافیک ارگانیک دریافت کند. به همین دلیل، در ماه‌های ابتدایی باید از روش‌های مکمل برای جذب مخاطب استفاده کنیم.
منظور از ترافیک مرتبط چیست؟
هر بازدیدکننده‌ای ارزش یکسانی برای کسب‌وکار ندارد. ترافیک مرتبط به کاربرانی گفته می‌شود که واقعاً به موضوع، محصول یا خدمت سایت علاقه‌مند هستند .برای مثال، اگر سایت تجهیزات ورزشی داریم، ورود هزاران کاربر که هیچ علاقه‌ای به خرید تجهیزات ورزشی ندارند، لزوماً نتیجه ارزشمندی ایجاد نمی‌کند. در مقابل، ورود کاربری که به دنبال خرید یک وسیله ورزشی است، می‌تواند به فروش منجر شود .بنابراین هدف فقط افزایش تعداد بازدید نیست؛ بلکه باید ترافیک باکیفیت و مرتبط جذب کنیم.
استفاده از روش‌های مکمل در کنار سئو
سئو فرایند بهینه‌سازی سایت برای دیده‌شدن بهتر در نتایج موتورهای جست‌وجو است. سئو یکی از مهم‌ترین مسیرهای جذب ترافیک ارگانیک است، اما برای یک سایت تازه‌راه‌اندازی‌شده معمولاً نباید تنها روش جذب مخاطب باشد .در ماه‌های ابتدایی می‌توان از تولید محتوا، شبکه‌های اجتماعی، تبلیغات و روش‌های مکمل استفاده کرد تا کاربران وارد سایت شوند و چرخه اولیه درآمدزایی شکل بگیرد .این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هدف این است که سایت از ماه‌های ابتدایی فقط منتظر رشد طبیعی گوگل نباشد و برای جذب مخاطب برنامه داشته باشد.
چرخه جذب ترافیک تا درآمدزایی سایت چگونه شکل می‌گیرد؟
برای رشد سایت باید بین ترافیک، تعامل، فروش و درآمد ارتباط برقرار کنیم. کاربر ابتدا از یک کانال وارد سایت می‌شود، سپس محتوای مناسب را مشاهده می‌کند و در صورت وجود شرایط مناسب می‌تواند به مشتری تبدیل شود .بنابراین جذب ترافیک به‌تنهایی هدف نهایی نیست. باید ببینیم این ترافیک چه اثری بر اهداف کسب‌وکار دارد.
چرا نباید فقط روی فروش ارگانیک حساب کنیم؟
فروش ارگانیک به فروش‌هایی گفته می‌شود که بدون پرداخت مستقیم برای هر ورود کاربر، معمولا از مسیرهایی مانند نتایج طبیعی موتورهای جست‌وجو ایجاد می‌شوندذ.اما رسیدن به فروش ارگانیک پایدار معمولا نیازمند زمان، تولید محتوای مناسب، بهینه‌سازی سایت و ایجاد اعتبار است. بنابراین برای راه‌اندازی یک کسب‌وکار جدید بهتر است در کنار فعالیت‌های سئو، از روش‌های مکمل جذب ترافیک نیز استفاده شود .این کار کمک می‌کند جریان اولیه کاربران ایجاد شود و سایت بتواند زودتر داده واقعی از رفتار مخاطبان به دست آورد.
بیزینس پلن خام را چگونه به یک برنامه عملی تبدیل کنیم؟
داشتن یک فایل بیزینس پلن به‌تنهایی کافی نیست.باید اطلاعات موجود در آن واقعی،قابل اندازه‌گیری و قابل اجرا باشند.
استفاده از اطلاعات واقعی در برنامه‌ریزی
هنگام تکمیل بیزینس پلن باید تا حد امکان از اعداد و هزینه‌های واقعی استفاده کنیم. برای مثال اگر برای تبلیغات بودجه‌ای در نظر گرفته‌ایم، بهتر است مبلغ تخمینی را بر اساس قیمت‌های واقعی بازار تعیین کنیم .همچنین باید زمان‌بندی اجرای فعالیت‌ها مشخص باشد. این زمان‌بندی کمک می‌کند بدانیم چه کاری باید ابتدا انجام شود و چه کاری در مراحل بعدی قرار می‌گیرد.
پیش‌بینی و زمان‌بندی فعالیت‌ها
برای سه ماه اول بهتر است فعالیت‌ها را به مراحل کوچک‌تر تقسیم کنیم. برای مثال ابتدا راه‌اندازی فنی سایت و آماده‌سازی زیرساخت انجام شود، سپس تولید محتوا و فعالیت‌های جذب ترافیک آغاز شوند و در ادامه نتایج بررسی و استراتژی اصلاح شود .این فرایند باعث می‌شود به جای انجام فعالیت‌های پراکنده، هر اقدام بخشی از یک برنامه مشخص باشد.
چرا تحلیل و بهینه‌سازی مجدد در بیزینس پلن اهمیت دارد؟
بیزینس پلن یک سند کاملا ثابت نیست. وقتی سایت شروع به فعالیت می‌کند، اطلاعات واقعی به دست می‌آوریم و ممکن است متوجه شویم بعضی پیش‌بینی‌های اولیه درست نبوده‌اند .برای مثال ممکن است یک موضوع محتوایی بیش از انتظار ترافیک جذب کند یا یک روش تبلیغاتی هزینه زیادی داشته باشد اما نتیجه مناسبی ایجاد نکند. در چنین شرایطی باید اطلاعات را تحلیل کنیم و برنامه را اصلاح کنیم. تحلیل داده‌ها به ما کمک می‌کند تصمیم‌های بعدی را بر اساس واقعیت بگیریم، نه صرفاً حدس و تصور.
آنچه در این جلسه آموختیم
در این جلسه یاد گرفتیم که پیش از راه‌اندازی سایت نباید بدون برنامه وارد عمل شویم و لازم است ابتدا یک بیزینس پلن سایت طراحی کنیم. بیزینس پلن به ما کمک می‌کند هدف پروژه، بازار و رقبا، مخاطبان هدف، مدل درآمدی و مسیر رشد سایت را مشخص کنیم.همچنین با اصول اولیه نام‌گذاری برند آشنا شدیم و دیدیم که یک نام مناسب باید ساده، کوتاه، قابل‌حفظ و هماهنگ با فعالیت کسب‌وکار باشد. سپس مراحل کلی انتخاب و ثبت دامنه و اهمیت سامانه ایرنیک برای دامنه‌های .ir را بررسی کردیم.
در بخش دیگری از جلسه درباره جذب ترافیک سایت در ۳ ماه صحبت کردیم و یاد گرفتیم که یک سایت تازه‌راه‌اندازی‌شده نباید صرفاً منتظر ترافیک ارگانیک گوگل بماند. استفاده از تولید محتوا، شبکه‌های اجتماعی و تبلیغات می‌تواند در ماه‌های ابتدایی به جذب ترافیک مرتبط کمک کند و چرخه اولیه درآمدزایی را به حرکت درآورد .در نهایت متوجه شدیم که بیزینس پلن باید یک برنامه قابل اجرا و قابل اصلاح باشد؛ یعنی پس از شروع فعالیت سایت، نتایج واقعی را بررسی کنیم، نقاط ضعف و قوت را بشناسیم و در صورت نیاز برنامه را بهینه کنیم.
یک پاسخ